Een innovatieprogramma van Energy Innovation NL dat de mens en de leefomgeving vanaf de start binnen beeld wil brengen als het gaat om energie-innovatie en de realisatie van de energietransitie. Een energietransitie binnen planetaire grenzen, die bijdraagt aan een stevig sociaal fundament: dat is waar het ons om gaat.

Samenwerking met het Nieuwe Kompas
Het MVI-Energie programma is een van de drijvende krachten achter het Nieuwe Kompas. Programmamanager Martine Verweij vertelt in dit artikel meer over hoe dat zo gekomen is.

Kort samengevat: de energietransitie wordt nog altijd vooral aangevlogen als een sectorale aangelegenheid. Wie zich verplaatst in gebieden kan echter niet anders dan het vizier verbreden. De energietransitie is in een gebied slechts een van de vele opgaven die spelen. En zowel de leefomgeving als gemeenschappen, zijn in elk gebied anders, wat allerlei vragen oproept en kansen creëert.

Hoe?
MVI-Energie heeft een innovatie-opdracht en zwengelt dus onderzoek en innovatie aan, om daarmee beleidsdoelen binnen bereik te brengen. 

Al langer is de aandacht van het programma gericht op:
-    Energierechtvaardigheid. In gebieden kan een industriële historie bijvoorbeeld de roep om herstellende rechtvaardigheid vergroten, alvorens maatschappelijk ruimte ontstaat voor klimaatmaatregelen. Zo ontdekten onderzoekers in een co-creatie traject in het Noordzeekanaalgebied. 

Komende jaren richt MVI extra aandacht op: 

-  De wisselwerking tussen waterbodem en natuur uitdagingen in gebieden en de energietransitie op specifieke plekken. Zie het dynamisch manifest: Het Water spreekt, Energie Luistert. 
-  Cluster 6 bedrijven, die in gebieden vaak een grote maatschappelijke rol vervullen en op een historisch logische plek zijn beland. Bedrijven die geen onderdeel zijn van Regionale Energiestrategie processen (RES) en Cluster Energie Strategie processen (CES). Maar wel veel innovatieve ideeën en doorzettingskracht.
-  Esthetische kwaliteit van de energietransitie: er is weinig aandacht voor de esthetiek van energie-infrastructuur. Toch ligt aan elke uitingsvorm een intentie ten grondslag die een bepaald soort gedrag uitlokt.  In een actie-onderzoek onder leiding van ontwerper Fides Lapidaire wordt blootgelegd welke waarden ten grondslag liggen aan het uiterlijk van transformatorstations, stopcontacten en hoogspanningsstations. En welk gedrag dit uitlokt. Hoe verhoudt dit zich tot het gedrag waar we eigenlijk naar op zoek zijn? 
- Sufficiëntie: In de haast snel Co2 neutraal en energieonafhankelijk te worden, zouden we het bijna vergeten, maar de meest duurzame energie is nog steeds de energie die we niet nodig hebben. Wat betekent genoeg energie, voldoende voorzien van energie. De aanhoudende crises op het gebied van klimaat, energie, biodiversiteit en grondstoffen (en helaas etc…) laten zien dat het verkleinen van onze energievraag minstens zo urgent is als het verduurzamen van de energievoorziening. Om onze planeet leefbaar te houden, moeten we echt minder energie gebruiken. Afgelopen voorjaar presenteerde Energy Innovation NL het rapport ‘Autonoom en Veilig’. In het rapport doen experts 32 concrete aanbevelingen om de energievoorziening beter bestand te maken tegen geopolitieke spanningen, verstoringen in internationale aanvoer en toenemende digitale dreigingen. Het startpunt waarover alle experts het eens zijn: Verklein de energievraag. Alleen dan kunnen we gevaarlijke tipping points zo veel mogelijk voorkomen en binnen planetaire grenzen komen. Om autonoom en veilig te blijven is het platte 'meer, meer meer’ adagium niet meer van deze tijd. Sufficiëntie is het nieuwe efficiëntie. Lees ook deze blog van programmamanager Jeske Zonneveld. 

Daarnaast richten we ons op de randvoorwaarden voor gebiedsinnovatie. Denk dan aan:
-    Het belang van financiële innovatie/ regeneratieve gebiedsfinanciering om oplossingen mogelijk te maken die meervoudige waarde realiseren. Hieraan gekoppeld spelen vragen rond de rol van gebiedseconomen, de juridische barrières rond ‘gemengde vormen van financiering’. Daarom zijn we medefinancier en actief betrokken bij het lab Regeneratieve Gebiedsfinanciering. In augustus 2026 start een innovatiewerkplaats "financiering van het decentrale energiesysteem vanuit het perspectief van gebieden". 
-    Capacity building: regeneratieve gebiedsontwikkeling of innovatie vraagt om een andere houding en andere processen. We zijn mede-initiator van Akademie van Plaats en het traject Tussenruimte voor de Energietransitie. En blijven kijken wat nodig is op dit vlak. 

Hoe werken we samen met andere partners?
-    MVI-Energie zet opdrachten uit, waar we vaak co-opdrachtgevers voor zoeken, om veel meer in gezamenlijkheid te leren.
-    We stimuleren onze opdrachtnemers ook om van elkaar te leren, door bijvoorbeeld ‘oogstdagen’ te organiseren.
-    We communiceren over uitkomsten van onze trajecten via allerlei kanalen, maar ook via Het Nieuwe Kompas platform.
-    We geloven in de kracht van de zwerm van gebiedsinnovatoren en willen het Nieuwe Kompas netwerk ondersteunen om alle innovatie die in gebieden plaatsvindt, vanaf de grond of meer van boven bedacht, in beeld te krijgen. Daarom financieren we ook procesbegeleiding van de Nieuwe Kompas community (Milou van Rijn).

Vragen?
Neem contact op met:
Martine Verweij (overkoepelend) martine.verweij@topsectorenergie.nl
Maurice Mommen (Cluster 6) maurice.mommen@topsectorenergie.nl
Jeske Zonneveld (energierechtvaardigheid, gebouwde omgeving en circulaire economie) jeske.zonneveld@topsectorenergie.nl
Roos de Jager roos.dejager@energy-innovation.nl 
Milou van Rijn vanrijnmilou2@gmail.com